ISBN: numer, który identyfikuje wydanie książki
ISBN (International Standard Book Number) to międzynarodowy identyfikator publikacji książkowych, używany przez wydawców, hurtownie, księgarnie, biblioteki i platformy sprzedaży od lat 70. ubiegłego wieku. Ważne, że numer nie oznacza tytułu jako takiego, lecz konkretne wydanie w konkretnej formie: ta sama powieść w oprawie twardej, miękkiej, jako e-book i audiobook ma cztery różne numery ISBN. Nowe wydanie ze zmienioną treścią też dostaje nowy numer, natomiast zwykły dodruk już nie. W Polsce numery przydziela Krajowe Biuro ISBN działające przy Bibliotece Narodowej i dla wydawców są one bezpłatne.
Budowa ISBN-13: pięć części numeru
Od 2007 roku obowiązuje wyłącznie postać 13-cyfrowa, zgodna z systemem GS1. Numer dzieli się na pięć elementów rozdzielanych myślnikami: prefiks 978 lub 979 (to tak zwana „Bookland", czyli zarezerwowany dla książek obszar numeracji GS1), identyfikator grupy językowej lub krajowej (83 to Polska, 0 i 1 to kraje anglojęzyczne, 3 niemieckojęzyczne), identyfikator wydawcy, numer tytułu i na końcu cyfra kontrolna. Długość grupy, wydawcy i tytułu jest zmienna, ale łącznie zawsze dają 9 cyfr. Mały wydawca ma długi identyfikator i krótką pulę tytułów, duży koncern odwrotnie. Cyfra kontrolna liczona jest algorytmem modulo 10 z wagami 1 i 3, dokładnie tym samym co w EAN-13, dzięki czemu ISBN-13 jest w pełni poprawnym kodem GTIN-13 i każda kasa sklepowa odczyta go bez specjalnej konfiguracji.
ISBN-10 i konwersja do ISBN-13
Starsze książki noszą numery 10-cyfrowe. ISBN-10 miał inną cyfrę kontrolną: liczoną modulo 11 z wagami od 10 do 2, przez co wynik mógł wynieść 10 i zapisywano go wtedy jako literę X. Konwersja na ISBN-13 jest prosta: odrzuca się starą cyfrę kontrolną, przed pozostałe 9 cyfr dopisuje prefiks 978 i oblicza nową cyfrę kontrolną według zasad EAN. Przykład: ISBN-10 83-7054-107-X staje się 978-83-7054-107-7. Generator wykonuje tę operację automatycznie, przyjmując zarówno 10, jak i 13 znaków. Konwersja działa tylko w jedną stronę dla numerów z prefiksem 978; numery 979, wprowadzone po wyczerpaniu puli 978 w niektórych krajach, nie mają odpowiednika 10-cyfrowego.
Jak wygląda kod na okładce
Na czwartej stronie okładki ISBN występuje w dwóch postaciach: jako tekst z myślnikami nad kodem (np. ISBN 978-83-7054-107-7) oraz jako symbol kreskowy EAN-13 z cyframi bez myślników pod kreskami. W krajach anglosaskich obok głównego kodu drukuje się często dodatek 5-cyfrowy (EAN-5) z sugerowaną ceną: 5 oznacza dolary amerykańskie, a 90000 brak ceny. W Polsce dodatek cenowy jest rzadko spotykany, ale część hurtowni książkowych go akceptuje. Zalecany rozmiar to 100% (37,29 × 25,93 mm), minimalny 80%, a czarne kreski na białym polu umieszcza się w prawym dolnym rogu tylnej okładki z zachowaniem stref ciszy, o czym piszemy w poradniku o cichych strefach.
Najczęstsze błędy przy kodach ISBN
- Jeden ISBN dla wielu formatów. E-book i wersja drukowana wymagają osobnych numerów; księgarnie internetowe odrzucają duplikaty.
- Samodzielne dopisanie 978 bez przeliczenia cyfry kontrolnej. Stara cyfra z ISBN-10 prawie nigdy nie pasuje do nowego numeru.
- Mylenie ISBN z ISSN. Czasopisma, roczniki i serie ciągłe dostają ISSN; książka w serii ma oba numery.
- Kod drukowany na ciemnej lub błyszczącej okładce bez białego pola. Lakier UV i folia metaliczna rozpraszają laser skanera.
Pełny mechanizm liczenia cyfr kontrolnych opisuje artykuł jak obliczyć cyfrę kontrolną.